Overweging op 1 november

Gemeente van Christus,

Toen ik de tekst uit het Marcusevangelie las, moest ik denken aan een lied van Herman van Veen:

Hoor wat de oude vrouw zei toen ze bad

Op het eerste gezicht hebben het lied en de tekst van vanmorgen uit het Marcusevangelie veel met elkaar gemeen: de vraag naar de huwelijkse trouw in de hemel. Alleen er is een groot verschil. Waar de oude vrouw zich oprecht afvraagt hoe dit verder moet, hebben de Sadduceeën een ander doel: kijken hoe ze er voor kunnen zorgen dat Jezus zich vastpraat. Zij zijn niet werkelijk geïnteresseerd in de vraag naar het hoe en wat na de dood. Voor hen is het namelijk geen vraag. Zij hebben hun antwoord al klaar. Vandaar dat Jezus op een andere manier reageert dan je misschien zou verwachten. Want hoe moet je antwoorden op een vraag die niet serieus bedoeld is. Die er alleen op uit is om je in de val te laten lopen, onderuit te halen en dat in het openbaar.

Maar wat zijn dat dan voor mensen, die Sadduceeën?

In het Marcusevangelie is dit de enige plaats waar ze genoemd worden. Waarschijnlijk zijn ze de nakomelingen van de priester Zadok uit 2 Samuel en 1Koningen. Ze waren priesters in de tempel en bestuurders van het wereldlijke gezag. Hun positie en bezit werd van vader op zoon doorgegeven. Ze sloten overeenkomsten met de achtereenvolgende bezetters. Deze overeenkomsten zorgden voor een autonomie voor het joodse volk en zorgde voor bescherming voor henzelf. Hun heilige schrift was de Thora, oftewel de eerste 5 Bijbelboeken, de boeken van Mozes. Latere bronnen van Israëls geloof hadden voor hen geen gezag. Hierin verschelen ze met de farizeeën. Allereerst hadden de farizeeën in Jezus’ tijd geen politieke macht en waren ze niet rijk. Wel waren ze geestelijke mentoren voor het volk geworden. Voor hen was de Tenach, de wet, profeten en geschriften, oftewel ons hele Oude Testament gezaghebbend. Daarnaast was voor hen de traditie van Schriftgeleerden, die was ontstaan tijdens de ballingschap, belangrijk. Die traditie werd voortdurend geactualiseerd en zo steeds vernieuwd en gezaghebbend doorgegeven. Zij geloofden wel in een opstanding uit de dood.

De Sadduceeën niet. Want in de boeken van Mozes komt het niet voor.

Dat had een bepaalde reden. In de omringende landen werd er veel belang gehecht aan de voorouderverering. Deze moesten gunstig gestemd worden en blijven zodat de huidige en de toekomstige generatie het voorspoedig zou gaan. Zou je de voorouders onvoldoende eren, dan zouden ze zich misschien tegen je keren, met alle ellende van dien.

Door de voorouderverering hadden de mensen vaak geen leven. Altijd de angst of ze het wel goed hadden gedaan. De voorouders niet ontstemd om ellende te voorkomen.

Daar wordt in het Oude Testament tegen geageerd. De voorouders hebben geen macht om je het leven zuur te maken. Het gaat om het leven hier en nu. Daar zul je je zegen ontvangen. Een lang leven in goede gezondheid. En de macht ligt bij God, niet bij overleden voorouders.

In de periode na het Oude Testament werd het voortbestaan van het joodse volk ernstig bedreigd door vreemde mogendheden. Veel mensen stierven voortijdig een onrechtvaardige dood. In de oude Schrift en in het geloof van de Vaderen vond Israël hoop en zekerheid van een toekomst bij God. Niet alleen in het leven, ook in de dood. Niet alleen voor het volk als geheel, ook voor het individu. De voorstelling dat gestorvenen in heerlijkheid voor Gods aangezicht weer tot leven worden geroepen was in de tijd van Jezus zeer populair onder het volk en de farizeeën.

De Sadduceeën geloofden niet in een opstanding uit de dood. Die komt in de boeken van Mozes ook niet voor. Ze werden ook niet geraakt of getroost door hoop op opstanding. Dat hadden ze niet nodig. Zij zorgden er zelf wel voor dat hen niets overkwam en hun toekomst gewaarborgd was onder de verschillende vreemde overheersers. Zij werden geen slachtoffer. Hun naam werd toch wel bewaard. Hun invloed en familiebezit was toch al veilig.

En deze mensen komen met een casus. Een casus waarin het zwagerhuwelijk een belangrijke rol speelt. Het zwagerhuwelijk was oorspronkelijk ingesteld om er voor te zorgen dat de toekomst van de familie veilig gesteld werd als een erfgenaam kinderloos stierf. Dan trouwde de volgende in de mannelijke lijn met de vrouw om zo de naam veilig te stellen. En in de casus trouwt de vrouw hierdoor met 7 broers, allemaal kinderloos. Bij wie hoort nu de vrouw bij de opstanding?

In de tijd van Jezus was het zwagerhuwelijk in onbruik geraakt. Maar de sadduceeën konden het mooi gebruiken om te kijken hoe Jezus hier op zou reageren.

Ontstaat er chaos in de goede zeden als de 7 mannen de vrouw zullen ontmoeten? Een vrouw mag niet meerdere mannen hebben. Maar bij wie hoort ze nou?

Ontstaat er chaos in bezitsverhoudingen binnen de familie. Van wie is het bezit eigenlijk bij de opstanding. Hoe moet dit voor de vrouw zijn.

En dan komt Jezus met zijn antwoord:

Bij God is alles anders. Mensen trouwen niet en worden niet uitgehuwelijkt. Ze kunnen dus niet meer als bezit van iemand gezien worden. De mensen leven bij God voort. Ze zijn als de engelen in de hemel. Dat dit zo is, is te lezen in de 5 boeken van Mozes. Is het Mozes zelf niet die de stem van God hoort bij de brandende braamstruik. Hoort hij God daar niet spreken dat hij de God IS van Abraham, Isaak en Jacob. Deze voorvaderen waren toen al dood. Dus ze leven voort bij God zelf. Want God is een God van levenden en niet van doden.

Voortleven door de mannelijke lijn van de familie en zegen van Israël is niet waar het om draait. Het gaat om de macht en trouw van de Eeuwige. Die kan zelfs de schoot van onvruchtbare vrouwen toekomst geven, getuige de stammoeders. Allemaal zaken uit de 5 boeken van Mozes. Andere argumenten zouden voor de Sadduceeën niet steekhoudend zijn.

 

Maar hoe zit het dan met het leven na de dood?

Daar draait het niet om in dit gedeelte. Het gaat er om dat de wereld waarin mannen heersen, overheersen, en vrouwen hun bezit zijn niet het laatste woord heeft. Alles zal anders worden in de nieuwe wereld van God. Gods koninkrijk. Daar kunnen mensen gelijkwaardig samenleven in het licht van Gods genade. In Jezus is dat koninkrijk al zichtbaar op aarde. Deze wereld eindigt niet als mensen sterven, naar hun natuur. De Eeuwige wekt ze op tot nieuw leven, over de grens van de dood heen. Als vrij mens.

Gedicht: Liefste, als jij eerder geroepen wordt dan ik (Inge Lievaart)

AMEN

kerk 2